استادیار گروه تاریخ، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی بازتاب امپراتوری سلجوقی در منابع چینی تدوین شده است. در تاریخنگاری سنتی سلجوقیان، اتکای غالب بر منابع اسلامی و مسیحی بوده و منابع چینی بهدلیل پیچیدگیهای زبانی و اصطلاحشناختی، کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند. این مقاله با بهرهگیری از وقایعنامههای رسمی دوره سونگ، تلاش میکند ضمن بازخوانی دو اصطلاح مبهم «سِنگتان» و «فولین»، جایگاه سلجوقیان را در گزارشهای دیپلماتیک شرق آسیا تبیین نماید.نویسنده با تحلیل شواهد متنی و انطباق جغرافیایی دادهها نشان میدهد که اصطلاح «سِنگتان» در متون چینی دلالت بر امپراتوری سلجوقی در آسیای مرکزی و ایران دارد، در حالی که «فولین» در این سیاق مشخص، بهاحتمال بسیار بالا نه به امپراتوری روم شرقی (بیزانس)، بلکه به دولت سلجوقیان روم در آناتولی اشاره دارد. یافتههای این پژوهش حاکی از آن است که منابع چینی اطلاعاتی منحصربهفرد درباره هیأتهای دیپلماتیک، مناسبات تجاری و مسیرهای ارتباطی سلجوقیان ارائه میدهند که در دیگر منابع غایب است.نتیجهگیری مقاله بر این نکته تأکید دارد که خوانش انتقادی و دقیق اصطلاحات چینی برای فهم روابط قدرت در آسیای مرکزی و غرب آسیا در سدههای میانه حیاتی است. در نهایت، این نوشتار نشان میدهد که ادغام دادههای چینی با اسناد کلاسیک اسلامی و غربی، میتواند خلأهای اطلاعاتی موجود در تاریخ سیاسی و دیپلماتیک سلجوقیان را پر کرده و تصویری جامعتر و چندوجهی از این دولت ارائه دهد.